Santiago de Compostela

É unha das obras arquitectónicas máis belas e interesantes do arte románico. A primitiva igrexa foi edificada sobre o sepulcro do Apóstolo, polo rei asturiano Alfonso II o Casto. Coa masiva afluencia de devotos, este edificio ampliouse no S. IX, baixo as ordes de Alfonso III. Trala invasión e saqueo de Almanzor no ano 997, o Bispo Pedro de Mezonzo ordea a súa reconstrución. Iníciase así a actual catedral no ano 1075, quedando prácticamente concluída no 1122. A partir de aquí, fóronse engadindo novos espazos ó longo da nave principal e lado sur.

A planta da catedral é de cruz latina, con tres naves e triforio que percorre todo o perímetro. Como templo de peregrinación ten deambulatorio, capelas na cabeceira e brazos do cruceiro. A nave central está cuberta con bóveda de canón, as laterais con bóveda de arista, e o triforio con cuarto de canón. No centro do cruceiro álzase o cimborrio, que permite iluminación central. Nesta estrutura acciónase o Botafumeiro. Ós pés do templo atópase o impresionante "Pórtico da Gloria", obra do Mestre Mateo realizada no S.XII, culme da escultura románica, aínda que é considerada como protogótico. Ideada inicialmente sen portas, constituía o acceso principal á catedral. O Pórtico da Gloria é unha representación iconográfica do Apocalipse segundo San Xoan, estructurada en tres grandes arcos de medio punto. O arco da esquerda representa o pobo xudeu que espera a chegada de Cristo nas pavías dos xustos. O arco central, que representa a gloria como destino dos xustos, está presidido pola figura maxestuosa de Cristo resucitado, rodeado polos catro evanxelistas. No alicerce central ou parteluz, levántase a figura do Apóstolo Santiago dando a benvida ós peregrinos. Tras este parteluz, está representado o Mestre Mateo mirando cara o altar; coñéceselle popularmente coma "santo dos croques" transmisor de sabedoría (a tradición obriga a golpear coa cabeza). O arco da dereita fai alusión ó Xuízo Final, ó que serán sometidos tódolos homes.

Dende o Pórtico da Gloria, empezando pola esquerda, podemos atopar numerosas capelas laterais que se dispoñen ordeadamente. En primeiro lugar, está a "capela do Cristo de Burgos", construída a mediados do S. XVII por Melchor de Velasco. Despois está a "capela da Comuñón ou do Sagrado Corazón", do S.XV. Séguenlle a "capela de Santa Catalina" e logo a "capela de San Antón". A continuación destaca a "capela da Corticela", obra do S. XIII, aínda que xa existía no S. IX como edificio exento. Seguindo o percorrido, está a "capela do Espírito Santo" fundada no século XIII por Pedro Vidal, sufrindo posteriormente numerosas reformas e ampliacións. Despois está a "capela da Concepción", a de San Bartolomé, a de San Xoan Apóstolo e a de Santa Susana, unha das primeiras en levantarse na catedral. A continuación está a "capela da nosa Señora a Branca" ou dos España. No centro da xirola ubícase a "capela do Salvador", lugar por onde se iniciou a construción da Catedral, que linda coa Porta Santa, aberta só nos anos santos. Seguímo-lo percorrido e atopamos a "capela de San Pedro" e a "capela do Marqués de Santa Cruz" do S. XVI, chegando á "capela do Alicerce", obra de Domingo de Andrade e Fernando Casas e Novoa, con cúpula octogonal e rica decoración. Chegamos á "capela das Reliquias", lugar onde se ubica o sepulcro do bispo Teodomiro, e a "capela de San Fernando" que garda o tesouro da catedral. No altar Maior, entre rica decoración barroca, está a figura de Santiago Apóstolo (é tradición o abrazo). Debaixo atópase o sepulcro do Apóstolo.